Sağlık

Tükenmişlik sendromunun nedenleri ve alınabilecek önlemler

Sürekli yorgunluk hissi, hızlı enerji tükenmesi sonucu ani halsizlik, yorucu ve yoğun çalışma temposu, nedensiz huzursuzluk hissi ve hızlı duygu değişimi gibi belirtileri olan tükenmişlik sendromunun nedenleri ve tükenmişlik sendromundan korunmak için yapılması gerekenleri bu yazımızda bulacaksınız.

Kendinizi sürekli yorgun mu hissediyorsunuz? Enerjinizin hızla tükendiğini, ancak yerine aynı hızla koyamadığınızı mı fark ettiniz? Önünüzü göremeyecek kadar yoğun mu çalışıyorsunuz? Belli bir nedeni olmaksızın kendinizi huzursuz mu hissediyorsunuz? Üzerinizdeki baskılar nedeniyle duygularınızda hızlı değişmeler oluyor mu? Hiçbir şey yapamayacak kadar isteksiz ve halsiz misiniz?

İş yerinizde etrafınıza bir bakın. Bazı çalışanlar daha coşkuyla çalışırken diğerlerinin pili bitmiş gibi mi? Ya siz… Stres ve yoğun çalışma temposunun etkilerini eskiye oranla daha fazla hissediyor musunuz? Yatağa yapıştığınızı, işe gitmemek için bahaneler bulmaya çalıştığınızı fark ediyor musunuz? İş yaşamıyla ilgili eski coşkunuzu yitirdiğinizi, işe giderken yol boyunca geri geri gittiğini hissediyor musunuz? Yoğun baş ağrıları çekiyor musunuz?

Bu soruların hepsine ya da çoğuna evet diyorsanız;
– İş temponuzu düşürmeyi deneyin
– İş saatleri içinde kısa ancak sık aralıklı molalar vermeye çalışın
– Yemek ve uyku saatlerinizi düzene koyun
– Tatile gitmeye gayret edin

Bunları denemenize rağmen sıkıntılarınız değişmiyor ve hatta artıyorsa “ tükenmişlik sendromu” yaşıyorsunuz demektir.

Tükenmişlik sendromu oldukça yaygın görülen bir durumdur. Çalışan kişilerin %80’i iş yaşamlarının bir noktasında tükenmişlik sendromuna yakalanabilmekte. Ancak bu durum birdenbire gelişen bir durum değil, yavaş yavaş gelişiyor, bazı faktörlerle besleniyor. Ortaya çıktıktan sonra da kişinin ruhsal dengesini bozuyor, iş- aile- sosyal yaşantıda önemli gedikler açılmasına neden olabiliyor.

Tükenmişlik sendromu basit bir yorgunlukla açıklanamaz. Yorgunluk iyi bir uyku ve dinlenme ile düzelebilir. Ancak tükenmişlik sendromunu yaşayan kişiler kendilerini uyuyamayacak kadar yorgun- huzursuz hissedebilirler.

Tükenmişlik sendromunun belirtileri

– Duygusal açıdan tükendiklerini, hiç kimseye verecekleri bir şey kalmadığını hissederler
– Kendilerini ve yaptıkları işi hep olumsuz kelimelerle tanımlarlar
– Hiç kimsenin onları takdir etmediğini, beğenmediğini düşünür, ancak kendilerini de beğenmezler
– Aşırı heyecanlı, huzursuz, gergindirler
– Kendilerini mutsuz- umutsuz hissederler
– Aşırı öfkelidirler, tepkileri abartılıdır
– Her şeyin daha da kötüye gideceğini zannederler
– Dikkatlerini toplamakta güçlük çekerler, düşünme hızları yavaşlamıştır
– Karar vermekte- inisiyatif kullanmakta zorluk çekerler
– Nesnelliklerini kaybetmişlerdir
– Değişimlere karşı tepki duyarlar, engel olmaya çalışırlar
– Fiziksel olarak ta enerji kaybı yaşarlar
– Mide- barsak şikayetleri, baş ağrıları sık olarak gözlenir
– İştahsızlıktan yakınırlar. Bazen de kendilerini yemeye verirler
– Çok yorgun olmalarına rağmen geç saatlere kadar uyuyamazla, sabah çok zorlukla uyanırlar ve uyandıklarında halen yorgundurlar
– Hem iş, hem sosyal hem de aile yaşantılarında ilişkileri bozulmuştur. Özellikle yakın ilişkilerde ciddi sorunlar yaşarlar
– İş ortamındaki müşterilerle çatışmalara girmeye başlarlar
– Giderek değersizleştiklerini, artık işe yaramaz hal geldiklerini düşünürler
– Cinsel ilgilerinde belirgin bir azalma olmuştur

Tükenmişlik sendromu kimlerde daha sık görülür?

Tükenmişlik sendromu sıklıkla hizmet sektöründe çalışanlarda gözlenir. Yönetici kademesindekilerde, kurtarıcı pozisyonundaki kişilerde, yaşamsal önemi olan kararlar vermek durumunda kalacak kişilerde ve takım liderlerinde görülme olasılığı daha fazladır. Zaman baskısıyla iş yetiştirmek durumunda kalanlar, dikkatin keskin olmasını gerektiren işlerde çalışanlar, ufak detaylara fazlasıyla önem verilmenin gerekli olduğu işleri yapanlar tükenmişlik sendromuna daha yatkın olabiliyorlar.

“Hiç kimse tükenmişlik sendromuna karşı bağışık değildir. Hangi işte çalışırsa çalışsın hangi pozisyonda olursa olsun herkes tükenmişlik sendromu için bir adaydır.

Hangi faktörler tükenmişlik sendromunun gelişimine katkıda bulunur?

İşe ait faktörler arasında; fazla iş yükü, daha uzun çalışma saatleri, riskli işler sayılabilir.

İş ortamına ait faktörler arasında;
– Sorumluluk ve yetki arasında dengesizlik
– Profesyonel olmayan bir yönetim anlayışı
– Etkin bir denetimin olmaması, geri bildirim verilmemesi
– İş ortamında arkadaşça olmayan, rekabete dayalı ilişkiler
– Mola vermeye uygun ortamların olmaması
– Yönetici kadronun gerçekçi olmayan beklentileri
– İş ortamının güvenilir olmaması
– İş ortamında çalışanlara karşı eşitsiz davranılması
– İş arkadaşları arasında paylaşımın az olması
– Çalışanların karar verme, inisiyatif kullanma yetkilerinin olmaması

Kişisel özellikler olarak;
– Her şeyi kusursuz yapma isteği
– Hayır deme zorlukları
– Aşırı gelişmiş görev duygusu

Bu özellikleri belirgin olan kişiler çabalarını her zaman yetersiz bulur, kendilerinden daha fazlasını beklerler, kendilerini yaptıklarından dolayı ödüllendirmez, aksine yapamadıkları şeyler için cezalandırırlar. Kendine karşı beklentileri abartılı olmadığından gerçekleşemez, bu nedenle de kendilerini tıkanmış, çaresiz hissederler. İşe karşı ilgilerini, coşkularını yitirirler, kafalarını toplamakta güçlük çekmeye başlarlar, işle ilgili ertelemeler hoşuna gitmeye başlar. Giderek işe karşı olumsuz, hatta düşmanca tutumlar artar, iş monoton – sıkıcı görünür, sabırsız ve öfkeli bir hal alırlar ve tükenmeye başladıklarını hissederler.

– Yakın ilişki kurma konusunda zorluk çeken kişiler dinleyici konumundaki işleri tercih edebilirler. Böylece insanlara hem yakın olacak hem de kendilerinden fazla bir şey vermelerine gerek kalmayacak, hem de kendi gerginliklerinden uzaklaşmış olacaklardır. Ancak; başkalarını dinlemek, onların onayını, beğenisini almak her zaman istenilen sonuçları vermez. O zaman işe verilen enerji giderek azalır, işten soğumalar, düşmanca tavırlar gelişmeye başlanır.

Gelelim tükenmişlik sendromundan kurtulmak için yapacağımız bazı öneriler…

– Öncelikle bu durumun herkesin başına gelebileceğini unutmayın. Her ne kadar belli kişilik özellikleri ve iş ortamları tükenmişlik sendromu için hazırlayıcı olsalar da her çalışan kişi için tükenmişlik sendromu bir tuzaktır. Unutmayın ki; “Zayıf değilsiniz”, “Yaşlanmıyorsunuz, paslanmıyorsunuz”, “Sizin hatanız değil”.

– Motivasyon süreklilik göstermez, yangın gibidir, giderek güçlenir ve yakıcı olur veya azalır ve söner. Motivasyonun azalması her zaman bir alarm durumunu işaret etmez. Halen yakıtınız varsa motoru ateşleyebilirsiniz.

– İşinizi yaparken katılımcı, iyimser, yardımcı olun; ancak işinizle bağlantılı olarak çok büyük değişiklikler yapmanın sadece sizinle bağlantılı olmadığını fark edin.

Yazar hakkında

Alkan Kaya

Yorumla

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.