Sağlık

Stresin başlıca kaynakları

Stresi yenebilmek için stresin kaynaklarını öğrenmek yapılması gereken en başlıca işlemdir. Bu yazımızda strese sebep olan faktörleri öğrenebilirsiniz.

Stres gün içerisinde başımıza gelen ve bir sürü olumsuzluğa sebep olan hastalıklardan bir tanesidir. Hem yapmakta olduğumuz işe dikkatimizi bozar hem de çevremizdeki dost ve arkadaşlarımızla sorunlar yaşamamıza neden olur.

Yaşamımızda hiç olay olmasa hepimiz çok sıkılırdık. Ancak, belli bir dönemde oluşan herhangi bir büyük değişiklikle o sırada baş edebilme gücümüz de olmalıdır.

Çok hızlı ve çok büyük değişiklikler önemli bir stres nedeni olabilir. Çeşitli tipik yaşam olaylarının ve sosyal değişikliklerin ne ölçüde strese yol açtığı 7. sayfada yer alan tabloda görülmektedir.
Genel olarak, belli bir zaman dilimi içinde, örneğin bir yıl içinde başımıza gelen bu olayların sayısı ne kadar fazla ve toplam oranları ne kadar yüksekse, strese duygusal ya da bedensel bir tepki vermemiz de o ölçüde olasıdır. Dahası, strese karşı tepkimizin şiddeti genellikle olayların ve değişikliklerin önemine bağlıdır.

Unutmayın ki, stres, işten çıkartılmak, bir kaza geçirmek ya da aileden birinin hastalanması gibi hoş olmayan olaylar kadar, çocuk sahibi olmak, piyangodan para kazanmak ya da evlenmek gibi hoş olduğu düşünülen olaylar tarafından da tetiklenebilir.

Olaylar
Stres nedeni olarak olayların ve sosyal değişikliklerin etkisini değerlendirirken;
– Beklenmedik,
– Alışılmadık,
– Önemli,
– Yoğun,
– Önlenemez,
– Kaçınılmaz olduklarında özellikle sıkıntı yaratabileceklerini hesaba katmalıyız.

Yine de, 7. sayfadaki tabloda belirtilenleri kelimesi kelimesine ele almamaya dikkat ediniz. Stres altında olduğunu hisseden insanın bunun nedenini geçmiş olaylarda araması normaldir, ancak bu olayların bir kısmı stresin nedeni değil, sonucu olabilir.

Örneğin, yeni görevler ya da sorumluluklarla baş edememe duygusu, belki de bu durumla baş edememenin yarattığı stres olmayıp, fark edilmemiş bir stresin sonucudur.

Yani, stresin kaynakları esas olarak yaşamımızdaki bu olaylarda ve bizim bunlara karşı verdiğimiz bedensel ve duygusal tepkilerde yatar. Neden bizim için açık olabilir; bu durumda nasıl tepki göstermemiz gerektiği açık ve nettir ve bizim pratik ya da duygusal açıdan yapacağımız ayarlamalara bağlıdır. Bu koşullarda nereden yardım istememiz gerektiğini de kolayca bilebiliriz.

Oysa çoğunlukla stresin kaynağı bu kadar açık değildir ve dikkatle düşünülmesi ya da açığa çıkartılması için başkalarıyla konuşulması gerekebilir. Yine, fark edilmemiş bir hastalık başa çıkma gücümüzü etkileyebilir ya da ilişkilerimizle ilgili yüz yüze gelmeye hazır olmadığımız zorluklar olabilir.

Ne var ki, bazen herhangi bir yanıt bulamayız ve çok ender olarak da stres ‘damdan düşer gibi’ gelir.

Sizi etkileyen etmenler nelerdir?

Stresinizin kaynağını keşfetmenize yardımcı olmak üzere, kendi kendinize sizi etkileyen herhangi bir sosyal, bedensel ya da duygusal etmen olup olmadığını sorun:

– Günde kaç bardak çay/kahve/kafeinli içki içiyorsunuz?
– Ne kadar sigara içiyorsunuz?
– Ne kadar içki içiyorsunuz?
– Yeterince egzersiz yapıyor musunuz?
– Hastalanmış olabilir misiniz?
– Yaşamınızda bazı yeni unsurlar var mı?
– Genel koşullarınızda herhangi bir değişiklik oldu mu?
– Uzun süredir var olan sorunlarınız yakın zamanda daha kötü bir hal aldı mı?
– Bir yakınınız sizi etkileyen zorluklarla karşılaştı mı?

Yaşam evreleri

Yaşamınızın o anki evresini dikkate alarak stres düzeyi konusunda bir ipucu elde edebilirsiniz. On beş-yirmi yaş arası, ilk kez önemli birçok karar almak zorunda kaldığınız dönemdir. Orta yaşlar genellikle sorumluluklarınızın en ağır ve en zorlu olduğu dönemdir. Yaşlılıkta tek başınıza üstesinden gelmek zorunda olduğunuz hastalıklar, aile içinde ölümler ve parasal sorunlar olabilir.

Ayrıca, yakınlarınızın içinde bulunduğu yaşam evresini de dikkate almalısınız. Ağlayan bebekler, yatma zamanı huzursuzlukları, küçük canavarlar, bilgiçlikler, okula başlama, buluğ çağı isyanları; hiçbir anne-baba her zaman en doğru şekilde davranamaz. Günlük yaşamda yemek saatleri bile en stresli anlar olabilir.

Yaşamınızdaki anlaşmazlıklar

Kendinize, çözmek istediğiniz herhangi bir sorun olup olmadığını sorun. Örneğin:

– Herhangi birisi ya da herhangi bir şey konusunda sürekli bir anlaşmazlığınız var mı?
– Yeterince iyi olmadığınız ya da bütünüyle hatalı olduğunuz duygusuna kapılmanıza yol açan bazı durumlar var mı?
– Yeni veya alışılmadık bir rol alıyor ya da almak zorunda bırakılıyor musunuz – veya çok fazla sorumluluk taşıyor ya da taşımaya zorlanıyor musunuz?
– Yaşamınızla ilgili dile getirilmeyen korkularınız ya da kaygılarınız var mı?

Sıklıkla stres bu türden ilgili-ilgisiz etmenlerin birikmesinden doğar. Eğer sakin bir biçimde oturup yaşamınızda stres yaratan unsurların bir listesini çıkarırsanız, bir kısmını eleyebileceğinizi fark ederek şaşırabilir ve rahatlayabilirsiniz.

Stresle ilgili uyarı sinyalleri

Stresin sağlığınızı etkilediğine ilişkin uyarı sinyalleri kişiden kişiye farklıdır. Ne var ki, çoğumuzun kendine özgü olağan bir stres yanıtı ya da ‘parmak izi’ vardır.

Yazar hakkında

Alkan Kaya

Yorumla

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.