Sağlık

Çakmak gazı bağımlılığı nedir, nasıl anlaşılır?

Çocuk ve gençleri bekleyen yeni tehlike çakmak gazı bağımlılığı. Ani ölüme yol açıyor. Temin etmesi diğerlerine göre daha kolay olduğu için gençler arasında hızla yayılıyor. Bağımlılığın anlaşılması zor, bu yüzden anne babalara büyük görev düşüyor.

İstanbul Balıklı Rum Hastanesi Bağımlılık Kliniği Şefi Doç. Dr. Ayhan Kalyoncu, çakmak gazı bağımlılığı ile ilgili önemli açıklamalarda bulundu.

Çakmak gazı koklama alışkanlığı, diğer alışkanlıklarda olduğu gibi yine arkadaş etkisi ile ortaya çıkıyor. Çocuklar çeteleşerek, bu gazı kullanmak için bir araya geliyor. Bağımlılığın ortaya çıkmasında sosyo-kültürel etkenler, anne-baba ilgisizliği ve kendini kanıtlama ihtiyacı gibi nedenler var.

Son dönemde gençlerde kullanım oranının yüzde 50-60 oranında arttığı tahmin edilen çakmak gazı bağımlılığı ile ilgili merak edilen soruları Balıklı Rum Hastanesi Anatolia Bağımlılık Kliniği Şefi Doç. Dr. Ayhan Kalyoncu cevapladı.

– Çakmak gazının diğer uçucu madde bağımlılıklarından farkı ne?

Çakmak gazı kullanımının diğer uçucu madde bağımlılıklarından tek farkı ani ölüme neden olma olasılığının çok daha yüksek olmasıdır. Bağımlılık oluşturma ve uzun süreli etkiler bakımından diğerleri ile arasında bir fark yoktur.

Bazı uçucu maddeler kalbin daha hızlı atmasına neden olabilir. Kişi bir nevi uçucu madde olan bütan gazı solursa ciddi sorun olabilir. Sigara yakmada kullanılan çakmaklarda ve bunların yedek tüplerinde bulunan bütan gazı, sinir sisteminden kalbe iletiler taşıyan noradrenalin isimli bir kimyasala karşı aşırı derecede duyarlı yapar. Örneğin herhangi bir şeyin aniden sizi korkutması gibi stresli, gergin bir durumda olduğunuzda bu kimyasal yani noradrenalin, kalbin daha hızlı atmasına neden olur.

Eğer kalp, noradrenaline karşı aşırı duyarlı hale gelirse geçireceği normal bir sarsılmada geçici olarak ritmini yitirir ve bedene kan pompalamaya ara verebilir. Uçucu madde kullanan bazı kişiler bu şekilde ölürler. Bunun yanında uçucu maddelerle solunan gazlar, akciğerlerde ve beyinde oksijenin yerini aldığında nefessiz kalınarak ölüme de yol açabilir.

– Gençlerde bağımlılık yaratan diğer uçucu maddeleri göz önüne alırsak korkunç bir tablodan söz etmek mümkün mü?

Maalesef evet. Her türlü uyuşturucu madde gençler arasında hızla yayılıyor. Özellikle temin etmesi diğerlerine nazaran daha kolay olan ve yasal kısıtlama bulunmayan uçucu maddelere gençler daha kolay ulaşıyor.

– Çakmak gazı zehirlenmesi vücudu nasıl etkiliyor?

Uçucu madde kullanımı sonucunda oluşan hasar, beynin bazı bölgelerinde sinir hücresi etkinliğini yavaşlatabilir veya durdurabilir. Uçucu madde, beynin; hareket ve eşgüdümden sorumlu bölümü olan beyinciğe (serebellumun) girerse, bireyin yavaş hareket etmesine veya sakarlaşmasına neden olur. Çalışmalar, beynin hipokampus denen bölümündeki nöronların da uçucu maddelerden zarar görebileceğini gösteriyor. Bu hasar, hücreler yeterince oksijen almadığı için oluşur. Tekrar tekrar uçucu madde kullanan biri yeni bir şeyler öğrenme yeteneğini yitirebilir ve bildiklerini, önceden öğrenmiş olduklarını tanımayabilir veya çok basit konuşmaları, sohbetleri izlemekte güçlük çekebilir.

– Bu çocukların genel özellikleri neler? Ekonomik durumları nasıl?

Uzun öfke nöbetleri, aşırı saldırgan davranışlar, riskli ve düşüncesiz hareketler gibi davranış bozuklukları gösteren ergenler, bunları göstermeyenlere göre çok daha fazla madde bağımlılığı riski taşırlar. Ayrıca, ilk ve ortaokul sırasında öğrenme problemleri yaşayan, akademik başarısızlık ve davranış bozuklukları gösteren çocukların ergenlik çağlarında madde kullanma riskleri oldukça yüksektir. Özellikle uçucu madde kullanımı sosyo-ekonomik düzeyi düşük semtlerde yaşayan, kalabalık aile ve eğitim düzeyi düşük, işsiz ebeveynlere sahip olan çocuklar arasında daha yaygındır.

– Çocuğun çakmak gazı koklamaya başladığını, alışkanlığını nasıl anlayacağız?

Bu kolay değildir. Özellikle de bir çocuğun ilk defa denediğinde hemen saptanması ya da arada sırada kullanıyorsa bunun yakalanması zordur. Madde kullanım belirtilerinin çoğu, normal olarak büyümekte olan ergenlerde görülen değişimlere benzer. Bu nedenle çocuğunuz aniden durgun ve içe kapanık hale gelirse, bundan hemen sonuç çıkarılmamalı. Herhangi bir insanda olduğu gibi çocuğun da madde kullandığının en önemli belirtisi “sarhoş” olmasıdır.

Bunun dışında çocukta bazı belirtilerin gözlenmesi madde kullanımını düşündürmeli. Bu belirtiler:

– Keyif durumunda ani ve düzenli olarak değişiklikler meydana gelmesi.
– Bilinçlilik düzeyinde değişiklik. Her zaman olmayan şekilde uykulu ve sersem olması.
– Vücudunda, giysilerinde veya ev içinde alışılmışın dışında kokular, lekeler ve işaretler görülmesi.
– Boş veya yarım yapıştırıcı ve çakmak gazı tüpleri, üstüpü gibi tiner kullanmaya esnasında kullanılan bezlerin bulunması.
– Okul başarısında değişimler; özellikle notlarda düşme ve verilen ödevleri tamamlamada motivasyon eksikliği, okuldaki aktivitelere katılmama veya okula düzenli gitmeme.
– Uyuma alışkanlıklarındaki değişimler (çok ya da az uyuma).
– Evden para ve başka eşyaların kaybolması.
– Artan ya da azalan iştah ve kişisel bakım.
– Davranış veya ruh halindeki belirgin değişiklikler, asabiyet hali, agresiflik, kuralları önemsememe, ani moral değişiklikleri, depresyon ve intihar düşünceleri. Alışılmışın dışında saldırganlaşması.
– Sosyal aktivitelere katılma miktarında düşüş, hobilerine daha az zaman ayırma. Spora karşı ilgisini kaybetmesi.
– Gittikçe daha çok yalan söylemesi ve başka kaçamak hareketler.
– Anormal davranışları olan bir arkadaş grubuna dahil olma, çetelere dahil olma, yasal problemler yaşama.

Ancak bu belirtilerden biri veya birkaçının bile bir arada görülmesi kesinlikle çocuğun madde kullanıyor olması anlamına gelmez. Bunlardan sadece şüpheli bir durum olduğunu ve neler yapılabileceğinin araştırması gerektiği sonucu çıkmalı. Öncelikle anne-baba endişelerini çocukla samimi bir şekilde konuşmayı denemeli.

Yazar hakkında

Alkan Kaya

Yorumla

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.