Bilim & Teknoloji & Fizik ve Sanat

Yıldız Nedir? Yapısı Büyüklüğü ve Bilinmeyenleri

Tarafından yazılmıştır Alkan Kaya

Yıldız Nedir? Yapısı Büyüklüğü ve Bilinmeyenleri 🙂 böyle bir konu başlığı gerçekten çok ilginç ve hemde benim gibi uzay hakkında bir çok gizemin kaynağını bilen birisi diyorsa. Uzay ile ilgili milyonlarca gizem var bunlardan en bilineni aslında yıldızdır. Gezegenler filan tamam bir yere kadar ama çok az eğitimi olan insanlar da bilir güneş sisteminde güneşin etrafında yörüngede kalan 9 gezegen ve dünyanın da uydusu ay gibi.

Aslında sadece çok az hatta çok çok az şey biliyoruz. Bu yazıyı hazırlama amacım ise bu kafamızı her kaldırdığımızda açık havada karanlık içinde parlayan yıldızları görürüz hayaller kurar hatta dilek tutarız say say bitmez. Ama gördüğümüz şeyler aslında bizden yıllarca yıl uzakta olan bir nesenin ışığıdır. Kısaca yıldız biz görmeden 5 yıl önce oradaydı ve biz ışığını 5 sene sonra görüyoruz buda evrenin en büyük gizemi olan zaman kırılması olayına kadar çıkar 🙂

Şimdi başlayalım bakalım yıldız nedir yapısı nasıldır. bilgilerin kaynağı wikipedia ve üniversite notları.

Yıldız Nedir?

Gökyüzünde görülen ve ışık yayan cisimlere verilen isimdir yıldız. Yıldızlarla ilgilenen bilim dalı ise astronomidir. Yıldızların bir çoğu bizim yıldızımız olan güneşten çok daha büyük olmasına karşın çok uzaktaki nesneler olması dolayısıyla bize nokta gibi görünürler.  çoğunlukla hidrojen ve helyumdan oluşan bir plazma bütünü olarak tanımlanır. Yıldızların sıcaklıkları 3000 ºC ile 50000 ºC arasında değişebilmektedir. Güneş ise yüzey sıcaklığı yaklaşık 6000 ºC sıcaklıkta olan sarı renkli bir yıldızdır. Yıldızların tayfları yani türleri ise oldukça geniştir. Genel olarak O, B, A, F, G, K ve M harfleriyle sembolize edilirler.

Yıldızların Genel Özellikleri Nelerdir?

Yıldızlar kütle, sıcaklık ve büyüklük bakımından çok çeşitlidirler. Yıldızların renkleri de sıcaklıklarına bağlı olarak değişirler. En yüksek sıcaklıktaki yıldızın rengi maviiken en düşük sıcaklıktaki yıldızın rengi ise kırmızıdır. Yıldızların anakol, beyaz cüceler, siyah cüceler, nötron yıldızları, devler, süperdevler, pulsarlar ve karadelikler olmak üzere birçok çeşidi vardır. Gökyüzünde Nebula denilen yıldız toplulukları bulunur. Bu topluluklardan yaklaşık 2 milyon tane olduğu düşünülmektedir. Bu topluluklardan biri de hepimizin bildiği ve bizim güneş sistemimizin de içinde bulunduğu Samanyolu’dur. 

Yıldızların Uzaklığı

Gökyüzünde uzaklıklar çok büyüktür. Bize en yakın yıldız olan Alfa Centauri yıldızının ışığının buraya ulaşması yaklaşık 4 yıl sürer. Bazı yıldızlar ise 100  yıllar sürebilir. Örneğin güneş şuan sönse idi yaklaşık 7 dakika sonra haberimiz olurdu.Yıldızların uzaklığını ilk ölçen insan Bessel’dir. İki yıldızın bulunduğu noktaların arasındaki uzaklığı ölçerek bu iki noktayı Dünyaya birleştiren bir yay çizilir. Ve hesaplar sonucu uzaklık bulunur. Kısaca Bassel metodu 🙂

Yıldızların Hareketi

Gökyüzüne bakınca yıldızların yer değiştirdiğini fark ederiz. Birinci sebep Dünyamızın dönüyor olması. Dünya hem güneş hem kendi etrafında döndüğü için sabit yıldızları hareket ediyor gibi görürüz.İkinci sebebi ise  gerçekten bazı yıldızların dünyamız gibi hareketli olmasıdır. Bunlar aslında birer gezegendir.

Çevresinde döndüğümüz yıldız olan güneş, kendi takımıyla birlikte dakikada 1.200 kilometrelik bir hızla Vega yıldızına hareket eder. Ancak Vega o kadar uzaktır ki,güneş bu hızla ancak yarım milyon yıl sonra ona ulaşabilir. Aralarında hızı saniyede 300 kilometreden büyük olan yıldızlara bile rastlanır. Bunlar dünyamızın çevresini iki dakikada dolanabilirler. Gökyüzünde bir noktada kümelenmiş yıldızlar da vardır. Bunlara yıldız kümesi ya da yıldız yığını denir.

Yıldızların Büyüklüğü 

Dünya’dan göründüğü kadarıyla Güneş kör edici bir ışık topudur. Sadece parlak değil aynı zamanda evrendeki en güçlü objelerden birisidir. O çok ısınmış gazlardan oluşan bir küredir ve de Güneş sistemimizi 4.6 milyar yıldır aydınlatır, Dünya’da ki bütün yaşamı kontrol eder.

“Güneş 93 milyon kilometre uzakta. Ve bu da uçsuz bucaksızdır. Milyon tane Dünya’yı Güneş’in içine sığdırabilirsiniz.” Çapı neredeyse 1 milyon kilometredir. Ancak Güneş diğer yıldızlara kıyasla hala çok küçük. Eta Carinae Güneş’ten beş milyon kadar büyük.

Betelgues ise Eta Carinae’den 300 kat daha büyük. Eğer Güneş bu kadar büyük olsaydı Jüpitere yetişirdi. Ve bir de bu canavar var. V.Y Canis Majaris. Bu keşfedilmiş en büyük yıldız.

Güneş’ten milyar kat kadar daha büyük. Bizim galaksimiz bize çok büyük gözükebilir ancak diğerlerine kıyasla aslında çok küçük. Bu galaksi komşumuz bizim 200 000 ışık yılı uzağımızda ve de iki katı büyüklüğümüzde. M.A.D 7 evrenimizdeki en büyük elektriksel galaksidir. Ve de diğer bütün galaksilerden daha büyüktür. Fakat M.A.D 7, bu dev büyüklüğüne göre çok küçük kalır; IC1011 bizden 8 milyar ışık yılı uzakta ve de bulunmuş en büyük galaksi ve bizim galaksimizden 60 kat daha büyüktür.

Yıldızların Parlaklığı ve Yapısı

Yıldızlar, aralarında, parlaklıklarına göre sınıflandırılırlar. Birinci derecede parlaklığı olan yirmi yıldız vardır. Daha az parlayan ikinci derece parlaklıkta ise 65 yıldız bulunur. Daha aşağı derecelere indikçe yıldız sayısı artar. İnsan gözü altıncı dereceden aşağıda parlaklığı olan yıldızları göremez.

Gökteki yıldızların hangi cisimlerden yapılmış olduğunu, sıcaklık derecelerini, çevrelerindeki gazların durumunu anlamak için spektroskopik tayfları analiz edilir. Bu sayede yıldızlarda çeşitli madenlerin bulunduğu anlaşılmıştır. Bu araştırmalar, aynı zamanda yıldızın, güneşine göre yaşını, yanında bir eşinin bulunup bulunmadığını da bize anlatır. Böylece gök bilginleri, yıldızları iki ana bölüme ayırmışlardır.

Genç yıldızların sıcaklıkları da çok yüksektir; çevrelerine ısı ve ışık yayarlar. Bunlar çok sıcak oldukları için gaz halindedirler, yapılarında bulunan madenler gaz haline geçmiştir. Zamanla yıldızlar soğur, madenleri sıvı hale, daha sonra da katı hale gelir. O zaman sıcaklıkları da düşer. Bir yıldızın gaz halinden katı hale geçmesi için milyonlarca, milyarlarca yıl gerektir.

Yıldızların Ömrü

Yıldızların da ömrü vardır ve bu ömür yıldızın çekirdeğinin ömrü ile doğru orantılıdır. Çekirdeği tükenen yıldız patlar ve kütlesine göre ya bir kara delik, cüce yıldız ya da nötron yıldızına dönüşürler. Bu dönüşüm yeni yıldızların doğuşuna sebebiyet verdiğinden yıldızların tamamen yok olduğunu söylemek doğru değildir. Bu döngü bu şekilde devam eder.

Yıldızın parlamasının temel nedeni çekirdeğinde meydana gelen füzyon ile birlikte açığa çıkan enerjinin yıldızın içinden geçtikten sonra dışına çıkmasıdır. Güneş de orta büyüklükte bir yıldızdır. Yıldızlar zamanla tükenirler ve ısı, ışık göndermez hale gelirler. Yıldızların ömrü kütlelerine bağlıdır. Kütlesi çok olan yıldız az olan yıldıza oranla daha kısa süre yaşayacaktır.

Ancak yıldızların ömürleri en kısası dahi milyonlarca yıldan hesaplanmaktadır. Güneş’in de zamanla tükeneceği ve ısı ile ışık göndermeyeceği bilinmektedir. Bu sebeple Dünya’nın da sonunun geleceği öngörülmektedir. Ancak Güneş’in kendi kaynağının tükenmesi milyonlarca yıl sonra gerçekleşecektir. Güneş’in ömrünün yaklaşık olarak 10 milyar yıl olduğu düşünülmektedir.

NOT: Bu kısım çok önemli ayrı bir makale yapacağım kısaca süpernova ve karadelik oluşumu

 

Yıldız Kayması Nedir?

İnsanlık tarihinin en anlam yüklenen olayıdır. Hemen dilekler tutulur ve umutları çoğaltır. Yıldız kayması aslında bir meteor yağmurudur. Meteorlar Dünya’nın çekim alanlarına girerek atmosferde sürtünme oluştururlar. Bu sürtünmeden dolayı çok fazla ısınma gerçekleşir ve meteorun yanmasına sebep olur. Dünya’nın çekim alanına giren bu meteorlar aslında kuyruklu yıldız parçaları olup, ısınmadan dolayı yanarken ışık saçarlar.

Başka Bilmemiz Gerekenler 🙂

  • Dünya’ya en yakın olan yıldız, Dünya’nın hayat kaynağı Güneş’tir.
  • Dünya’dan çıplak gözle yaklaşık 6 milyon yıldız görülebilir.
  • Dünya’dan görülen en parlak yıldızının adı Sirius yıldızı olarak bilinir.
  • Yıldızların parlaklıkları kadir kelimesi ile ifade edilir. Kadri büyük olan yıldız daha az parlak iken kadri küçük olan yıldız daha parlaktır.
  • Her gün 250 milyondan fazla yıldızın doğduğu tahmin ediliyor.
  • Büyük yıldızlar enerjilerini daha çabuk tüketecekleri için küçük boyutlu yıldızlardan daha önce ölürler.
  • Yıldızlar patlarken çok fazla ışık meydana getirirler.
  • Yıldızların ışıkları sabit ve güçlüdür. Ancak ışıkları gezegenimize ulaşırken atmosfere takılırlar ve geçerken doğa olayları ile karşılaşırlar. Bu sayede biz onları titriyormuş gibi görürüz.

Bazen yıldızlara çok fazla anlam yüklüyoruz ve öğrenmeye çalışıyorum. Yıldız fallarından tutunda mitoloji astroloji say say bitmez 🙂 Burçlara giremedim henüz 😉

Yazar hakkında

Alkan Kaya

Yorumla

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.